Nederzetting
Marker Wadden

In 2017 zijn de eerste eilanden van de Marker Wadden opgespoten in het Markermeer: een waardevolle pleisterplaats voor vogels én een bestemming voor vogelaars en dagjesmensen. Natuurmonumenten selecteerde Ziegler|Branderhorst om een bescheiden nederzetting te ontwerpen voor bezoekers, beheerders en onderzoekers – als welkom en als beschutting tegen het ruige klimaat van het Markermeer.

Nederzetting Marker Wadden bouwt voort op het stedenbouwkundig plan van Palmbout/Frits Palmboom. Dit plan is opgezet als een script: het ensceneert een bezoek aan de Marker Wadden. Bezoekers arriveren per veerboot aan de kade en wandelen via een langgerekte weide, langs de havenkom, naar het hart van de nederzetting. De gebouwen – waaronder een informatiecentrum en overnachtingsfaciliteiten – hebben een ingetogen karakter en gaan op in het duinlandschap.

De grote schaal van het Markermeer staat in verbinding met de kleine schaal van de gebouwen en het interieur

Verankerd in het duinlandschap

Nederzetting Marker Wadden bestaat uit een ensemble van gebouwen bij de haven van het nieuwe natuureiland in het Markermeer. De gebouwen liggen op beschutte plekken in de duinen, met de daken gericht op de overheersende windrichting. De ogenschijnlijk willekeurige plaatsing is zorgvuldig geënsceneerd, zodat beschutting, uitzicht en private ruimten elkaar versterken. De grote schaal van het Markermeer staat in verbinding met de kleine schaal van de gebouwen en het interieur. In het centrale deel verdicht de nederzetting: de gebouwen omsluiten daar een beschutte plek voor de beheerders. Het bezoekerscentrum en het huis van de eilandwachter verwelkomen bezoekers en vormen de schakel tussen de havenkom en het strand. De nederzetting is zelfvoorzienend; de gebouwen zijn geprefabriceerd en in afgewerkte staat naar het eiland vervoerd.

Architectonisch idioom

Voor de nederzetting is een architectonisch idioom ontwikkeld: een ‘geheimzinnige verwantschap’ tussen scherp gesneden volumes met een karakteristiek silhouet, verticale lattengevels van onbehandeld lariks, en schoorstenen die tevens dienstdoen als lichtkoepels. Daglicht, haardvuur en geïntegreerde meubels creëren een warme, beschutte binnenwereld – in contrast met de natuurlijke elementen buiten. Zo is een familie van gebouwtjes vormgegeven die als een ‘cast’ figureren binnen het ‘script voor het eilandbezoek’.

De gebouwen tonen een geheimzinnige verwantschap tussen scherp gesneden volumes met een karakteristiek silhouet

Marker Wadden

De Marker Wadden zijn nieuwe natuureilanden in het Markermeer en vormen het nieuwste stukje Nederland. De eilanden zijn op vooruitstrevende wijze aangelegd met zand, klei, veen en slib uit het Markermeer – een wereldprimeur. De natuurlijke oevers dragen bij aan een betere waterkwaliteit en de ontwikkeling van nieuwe natuur. Het is een natuurlijk paradijs voor vogels, vissen, insecten en planten. Marker Wadden draagt bij aan het herstel van de biodiversiteit en is een unieke recreatiebestemming in het hart van Nederland.

Uit het Blauwe Kamer Jaarboek – Landschapsarchitectuur en stedenbouw in Nederland 2020:
"De selectiecommissie vindt de complete Marker Wadden uniek. Alles past haarfijn in elkaar. Het is zorgvuldig uitgevoerd – in detaillering en verfijning. Dit is een must see: het heeft een zekere monumentaliteit, zoals een kunstwerk."

De architectonische uitwerking van de nederzetting is ontworpen door Ziegler|Branderhorst, op basis van het stedenbouwkundig plan van Palmbout Urban Landscape in samenwerking met Frits Palmboom. De uitkijktoren en vogelhutten op het eiland zijn in een eerder stadium ontworpen door Vista Landschapsarchitectuur en Stedenbouw, dat ook verantwoordelijk was voor het landschapsontwerp.

Awards

Het ontwerp van de 'Marker Wadden als geheel' is bekroond met de Dutch Design Award 2021 - categorie Habitat.

De jury van de DDA:

"Hoe ga je om met ruimtegebruik in een dichtbevolkt land? Marker Wadden geeft een inspirerend antwoord door een habitat te creëren waarin de mens een ondergeschikte rol speelt. Het project toont de ontwerpwaarde van een holistische benadering: de samenwerking tussen de vele betrokken partijen maakt het bijzonder krachtig. De aanpak sluit aan bij onze traditie van landmaken. Hier neemt de natuur het over – en juist dát maakt dit project tot een succes. Niet de strijd tegen het water staat centraal, maar het samenleven ermee. Dat dit prachtige project met respect voor de natuur beleefbaar is gemaakt, onderstreept op de best denkbare manier het belang ervan. Dit wil iedereen ervaren."

De nederzetting en de gebouwen waren tevens genomineerd voor de ARC 2020.

Overige informatie

Meer informatie over de Marker Wadden op de website van Natuurmonumenten.
Publicatie Circulaire gebouwen (Planbureau voor de leefomgeving)
Interview Franz Ziegler (Houtblad)
In juni 2023 is het boek Marker Wadden, Natuur, Bouwen, Ontwerpen verschenen. Een uitgave van Nai010 Publishers - Auteurs: Franz Ziegler, Rik de Visser, Frits Palmboom, Marcel van der Meijs, Teun van den Ende, Kelly Shannon - Fotoverhaal: Theo Baart - Met steun van: Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en EFL Stichting